دوشنبه, 23 تیر 1399

آخرین مقالات

چه کسانی کوروش را ذوالقرنین می دانند؟

چه کسانی کوروش را ذوالقرنین می دانند؟

گوشه‌ای از جنایت ترکان عثمانی در تبریز؛ بر اساس مشاهدات ...

گوشه‌ای از جنایت ترکان عثمانی در تبریز؛ بر اساس مشاهدات ...

پیشینگی نام ایران

پیشینگی نام ایران

مورخ ترک درباره زبان آذربایجان چه گفته است؟

مورخ ترک درباره زبان آذربایجان چه گفته است؟

خشم ایرانیان از پیمان نامه ننگین ترکمنچای و کشتن الكساندر ...

خشم ایرانیان از پیمان نامه ننگین ترکمنچای و کشتن الكساندر ...

گوشه‌ای دیگر از جنایت‌های ترکان عثمانی در تبریز

گوشه‌ای دیگر از جنایت‌های ترکان عثمانی در تبریز

تاملی بر سیاحت‌نامه اولیا چلبی درباره؛ ماکو، قره‌باغ و ...

تاملی بر سیاحت‌نامه اولیا چلبی درباره؛ ماکو، قره‌باغ و ...

زبان آذری پهلوی زبان پیشین آذربایجان

زبان آذری پهلوی زبان پیشین آذربایجان

تاملی بر تبار و دودمان صفویان

تاملی بر تبار و دودمان صفویان

بازبینی دیدگاه زهتابی درباره سومری‌ها / زبان سومری ارتباطی ...

بازبینی دیدگاه زهتابی درباره سومری‌ها / زبان سومری ارتباطی ...

تاملی بر زبان پیشین آذربایجان؛ زبانی که در

تاملی بر زبان پیشین آذربایجان؛ زبانی که در "کرینگان" هنوز ...

محمد امین ریاحی مردی برای ایران از دیار آذربایجان

محمد امین ریاحی مردی برای ایران از دیار آذربایجان

آخرين روزهاى زندگى لطفعلى خان زند

آخرين روزهاى زندگى لطفعلى خان زند

چرا مردم قراردادهای بد را با صفت «ترکمنچای» خطاب می‌کنند؟!

چرا مردم قراردادهای بد را با صفت «ترکمنچای» خطاب می‌کنند؟!

شاعران پارسی گوی آذربایجان / محمد عصّار تبریزی شاعر قرن ...

شاعران پارسی گوی آذربایجان / محمد عصّار تبریزی شاعر قرن ...

معلم دنیای سکوت؛ جبار باغچه‌بان

معلم دنیای سکوت؛ جبار باغچه‌بان

پل های دوستی ارس و سد خداآفرین و فرصتی که به هدر می رود / ...

پل های دوستی ارس و سد خداآفرین و فرصتی که به هدر می رود / ...

تبارشناسی نام

تبارشناسی نام "ترکیه"

شواهد موجود در اثبات

شواهد موجود در اثبات "دگرگشت زبان آذربایجان"

اسامی ایرانی بر روی مردان و زنان ارسباران

اسامی ایرانی بر روی مردان و زنان ارسباران

تاملی بر کتاب؛ تاریخ فتوحات مغول

تاملی بر کتاب؛ تاریخ فتوحات مغول

نگاهی گذرا به آثار علمی و ادبی عبدالعلی کارنگ

نگاهی گذرا به آثار علمی و ادبی عبدالعلی کارنگ

تاملی بر زندگی و اشعار ملا محمد فضولی

تاملی بر زندگی و اشعار ملا محمد فضولی

با اسم رمز

با اسم رمز "فاجعه خوجالی" صورت گرفت / نمادسازی اسرائیل برای ...

تبریز را بهتر بشناسیم

تبریز را بهتر بشناسیم

آیا زبان‌های ترکی و آذری یکی هستند؟

آیا زبان‌های ترکی و آذری یکی هستند؟

ماجرای مغولان و تبریز در چهار پرده / تاملی بر کتاب سفینه ...

ماجرای مغولان و تبریز در چهار پرده / تاملی بر کتاب سفینه ...

نقشه های قدیمی از آذربایجان

نقشه های قدیمی از آذربایجان

شاعران پارسی گوی آذربایجان / محمد عصّار تبریزی شاعر قرن هشتم هجری

محمد عصّار تبریزی

حاجی شمس الدین محمد عَصّار تبریزی از قصیده سرایان ایرانی سده هشتم هجری است که در سال ۷۹۲ هجری در تبریز درگذشت و در گورستان چرنداب این شهر در کنار گور استاد خود مولانا عبدالصمد به خاک سپرده شد.

ایشیقلی نیوز: محمد عصار در ریاضیات و اخترشناسی نیز تبحّر داشته و در این زمینه شاگرد مولانا عبدالصمد بوده است.

«مهر و مشتری» منظومه ای عاشقانه به زبان فارسی و در قالب مثنوی است که در سال ۷۷۸ هجری قمری در وزن خسرو و شیرین سروده شده و دارای ۵۱۲۰ بیت است. و در واقع یکی از معدود آثار این هنرمند پارسی گوی تبریزی است که به دست ما رسیده است. مهر و مشتری داستان میان مهر پسر شاپور پادشاه شهر استخر و مشتری، پسر وزیر شاپور است. این دو پسر از کودکی به یکدیگر علاقمند بودند و با وجود مصائب فراوانی که این علاقه آن ها برایشان به بار می آورد تا پایان عمر بر سر علاقه خود می مانند.

شاعر نامدار، عبدالرحمان جامی درباره این مثنوی نوشته: «این مرد روی مردم تبریز را سپید کرده. محال است کسی در این بحر سخنی بدین خوبی تواند گفت.»

امین احمد رازی مؤلف هفت اقلیم درباره ی عصار می نویسد: «شاعری خوش محاوره و شیرین کلام بوده و به وفور استعداد مرجع خاص و عام، برهان طبعش از کتاب مهر و مشتری که حاکی شمال و نمودار آب زلال است مفهوم و معلوم می شد.»

با یک نظر کوتاه به مهر و مشتری، روشن می شود که عصار تبریزی به راستی در دانش های زمان خود تبحر داشت و در مسایل نظری ادبیات و در دانش اخترشناسی ید طولایی داشته است. خود از این رو است که نام تمثال های اصلی منظومه ی مهر و مشتری از نام های اختران گرفته شده است. عصار در شیوه ی بیان و نظم ادبی، پیرو مکتب دیگر شاعر بزرگ پارسی گوی آذربایجان، نظامی گنجوی است ولی در زمینه ی علم نجوم و نظریه ی هنر، دنباله رو خواجه نصیرالدین توسی است. عصار زندگی فلاکت باری داشته است. شکوه های تلخی از زمانه در منظومه ی مهر و مشتری دارد. عصار می گوید: «در این شهر تبریز که [ شاهان و فرمانروایان عجم ] به شعر و سخن ارزش نمی دهند، چه کسی ارزش مرا خواهد دانست؟ اگر انوری نیز اینجا بیاید، چهره ی او هم مانند قطران سیاه خواهد شد. اما من منّت کسی را نمی برم، این خود برای من کافی است.» ناخرسندی عصار تبریزی از زمانه ی خود و گذران خویش در بیت های زیر نیز انعکاس یافته است:

 

درین دور خرد فرسای خونخوار / که جهل از وی عزیزست و هنرخوار،

خلایق روی گردان از معارف / چو طفلان گشته مفتون بر زخارف،

اگر سحبان بود در ژنده یا دلق / نسنجندش به وزن باقلی خلق.

وگر باشد خری بر پشت استر / کنندش جمله با عیسی برابر.

افاضل در مضایق گشته مسجون / غذاشان چون جنین آماده از خون.

خصوصاً بایعان جنس اشعار / که آن را نیست کس قطعاً خریدار،

ندیده حاصلی جز حرفت و دمع / به هر مجمع که سر بر کرده چون شمع،

غذاشان از تن مجزور بیمار / ز آب چشمشان اجزا و ادرار.

ز عریانی همیشه زرد و لرزان / فتاده تار دل در رشته ی جان.

ز تاب فکرشان بگداخته تن / نگشته از زبانشان کار روشن.

به هر مجلس ترقی در تخیل / ولی همواره در عین تنزل.

زبان چرب هر جایی گشاده / به پیش هر کسی بر پا ستاده.

به صورت کرده ایم سروری عرض / ولی وجه معیشت هر شب از قرض.

فکنده از زبان خود را در آتش / شده زان سور وقت دیگران خوش.

تن خود کرده در کار زبان صرف / جز آتش بر نبسته زان میان طرف.

به خان هر فسرده پی فشرده / به پیش هر خسی از باده مرده.

شبان استاده بر یک پای تا روز / پی پورانه ای با گریه و سوز.

به زحمت از زبان خویش دایم / به خدمت در محافل بوده قایم.

چو این دیدم زبان از قول بستم / شدم در گوشه ی عزلت نشستم.

گرفتم عادت یکتا دلی پیش / نشستم بر بساط سفره ی خویش.

درون کنج زیر خویش دیدم / زبان در کام و ناکامی کشیدم.

چو کاری می نشد روشن ز گفتار / لکن را کار فرمودم در آن کار

 

عصار نیز مانند نظامی، زندگی ساده ای داشت و می خواست با تصنیف آثار به مردم میهن خویش خدمت کند، مهر و مشتری به وزن خسرو و شیرین سروده شده است و یکی از آثار هنرورانه ی شرق زمین به شمار می رود. هم از این رو است، دانشمندان مشرق زمین، اروپا و روس که از او سخن گفته اند، ارزش فراوانی به خلاقیتش داده اند. عصار تبریزی به خلاف معاصران خویش، مهر و مشتری را فقط به خواست خود، نه به سفارش فرمانروایان سروده است.

عصار تبریزی مهر و مشتری را بی شباهت به هر گونه داستان و منظومه ی عاشقانه ای که تا زمان او سروده شده بود به زبان پارسی زیبا تصنیف کرد. عصار تبریزی «شاهنامه» و «یوسف و زلیخای» فردوسی، «ویس و رامین» فخرالدین گرگانی، «وامق و عذرای» ظهیرالدین فاریابی، «ورقه و گلشاه» عیوقی، «خسرو و شیرین» و «لیلی و مجنون» نظامی را خوانده و اثری متفاوت با همه ی آن ها، که از دوستی و محبت صمیمانه و با صداقت دو پسر سخن می گوید، آفریده است.

Ishighli News Agency / آژانس خبری تحلیلی ایشیقلی

اضافه کردن نظر

نام :

ایمیل :

پیگیری نظرات