چهارشنبه, 22 مرداد 1399

آخرین اخبار

کاهش محدودیت های قرنطینه ای در جمهوری آذربایجان

کاهش محدودیت های قرنطینه ای در جمهوری آذربایجان

وعده انتخاباتی ترامپ: توافق با ایران در ۴ هفته

وعده انتخاباتی ترامپ: توافق با ایران در ۴ هفته

راه اندازی

راه اندازی "پلیس امنیت اقتصادی" ‌در آذربایجان شرقی

رونمایی از کلیپ قطعه سرود «سلام تبریز»

رونمایی از کلیپ قطعه سرود «سلام تبریز»

توزیع بیش از ۱۷۰۰۰ تن آسفالت در معابر غرب تبریز

توزیع بیش از ۱۷۰۰۰ تن آسفالت در معابر غرب تبریز

نصب بخشی از تیرهای پروژه پل همسان کابلی

نصب بخشی از تیرهای پروژه پل همسان کابلی

شب آرام اشکان در غیاب مسعود

شب آرام اشکان در غیاب مسعود

پیگیری مشکل اشتغال جوانان و بیمه شاغلان اردبیلی

پیگیری مشکل اشتغال جوانان و بیمه شاغلان اردبیلی

بیمارستان های استانبول در وضعیت هشدار

بیمارستان های استانبول در وضعیت هشدار

آب و هوای آذربایجان شرقی به کرونا ساخته

آب و هوای آذربایجان شرقی به کرونا ساخته

زنوزی و صحبتهایی که هرگز نشنیده‌اید!

زنوزی و صحبتهایی که هرگز نشنیده‌اید!

۶۵۰ میلیارد ریال اعتبار به پروژه‌های کشاورزی اردبیل اختصاص یافت

۶۵۰ میلیارد ریال اعتبار به پروژه‌های کشاورزی اردبیل اختصاص یافت

مجتمع گردشگری

مجتمع گردشگری "خلیل باغبان" ارومیه در آستانه افتتاح

ابتلای 9 نماینده پارلمان ترکیه به ویروس کرونا

ابتلای 9 نماینده پارلمان ترکیه به ویروس کرونا

بازدید سفیر ایران در ترکیه از مسجد ایاصوفیه

بازدید سفیر ایران در ترکیه از مسجد ایاصوفیه

آذربایجان شرقی همچنان قرمز

آذربایجان شرقی همچنان قرمز

پیام ویدیویی زنوزی با چهره جدید + عکس

پیام ویدیویی زنوزی با چهره جدید + عکس

سرنگون شدن پهپاد ارمنستان در منطقه مرزی تووز

سرنگون شدن پهپاد ارمنستان در منطقه مرزی تووز

تبریک استاندار آذربایجان شرقی به مناسبت روز خبرنگار

تبریک استاندار آذربایجان شرقی به مناسبت روز خبرنگار

آب ارس چه زمانی به تبریز می‌رسد؟

آب ارس چه زمانی به تبریز می‌رسد؟

گفتگوی روسای جمهور ترکیه – لبنان در پی انفجار بیروت

گفتگوی روسای جمهور ترکیه – لبنان در پی انفجار بیروت

قول مساعد جهرمی برای رفع مشکلات اینترنت شهرک‌های صنعتی آذربایجان شرقی

قول مساعد جهرمی برای رفع مشکلات اینترنت شهرک‌های صنعتی آذربایجان شرقی

پیام روحانی به میشل عون در ارتباط با حادثه بیروت

پیام روحانی به میشل عون در ارتباط با حادثه بیروت

پروازهای فرودگاه تبریز ۱۵ درصد کاهش یافت

پروازهای فرودگاه تبریز ۱۵ درصد کاهش یافت

آخرین وضعیت مناطق زلزله‌زده میانه و سراب

آخرین وضعیت مناطق زلزله‌زده میانه و سراب

اعتبار ۴۰ میلیارد تومانی برای بازسازی کانال ایلی سو

اعتبار ۴۰ میلیارد تومانی برای بازسازی کانال ایلی سو

995 مبتلا، آمار 24 ساعت اخیر کرونا در ترکیه

995 مبتلا، آمار 24 ساعت اخیر کرونا در ترکیه

انهدام شبکه‌‌ قاچاق ارز و پولشویی در آذربایجان‌غربی

انهدام شبکه‌‌ قاچاق ارز و پولشویی در آذربایجان‌غربی

زبان آذربایجان چگونه تغییر یافت!

دکتر منوچهر مرتضوی

بخشی از پژوهش دکتر منوچهر مرتضوی به مناسبت سالگرد فوت این محقق بنام تبریزی؛ زبان آذربایجان چگونه تغییر یافت!

ایشیقلی نیوز: سرزمین آذربایجان از روزگار دیرین دستخوش پیش آمدهای کمرشکن و آماج تیر حوادث بوده ولی هیچ یک از این پیش آمدها و حوادث به اندازه تغییر زبان ایرانی این سرزمین و غلبه بیگانگان بر زبان آذری تاثیرانگیز و پراهمیت نبوده است. از مجموع تحقیقاتی که تاکنون به عمل آمده این مساله به ثبوت رسیده است که اگر امروز مردم آذربایجان به زبانی که ممزوجی از زبان آذری و یک زبان بیگانه است سخن می گویند در روزگار گذشته، که چندان از روزگار ما دور نیست، یعنی تا عهد صفویه به زبان آذری که زبان صد درصد ایرانی بوده تکلم می کرده اند و بعد از این که قالب زبان و جامعه گفتارشان تحت تاثیر عواملی که بحث درباره آنها از حوصله این مقال بیرون است عوض شد، طرز فکر و تعبیر و روح و زبانشان همچنان ایرانی ماند و از ترکیب استخوان بندی زبان بیگانه با مواد و روح زبان آذری زبانی خاص و ممتاز به وجود آمد که اگر چه استخوان بندی ترکی دارد ولی برای ترکان به دشواری مفهوم است و از سوی دیگر، زبان آذری نیز محسوب نمی شود و به همین علت بهتر است آن را «زبان کنونی آذربایجان» بنامیم.

زبان آذری متروک شد ولی هم چنان که «آتشی که نمیرد همیشه در دل» مردم آذربایجان فروزان است. آثار و طرز اندیشه و تعبیر ایرانی نیز از تار و پود زبان کنونی آذربایجان نمایان می باشد و اگر زبان کنونی آذربایجان را به منزله انسانی تصور کنیم، استخوان بندی و ترکیب و شکل اعضایش ترکی و رگ و پی و خون و گوشت و بالاتر از همه روحش ایرانی و آذری است. و اگر گل رفته و گلستان خراب شده است؛ بوی گل را از گلاب و بقایا و مواد زبان آذری و تعبیرات و اصطلاحات زیبا و طرز تلفظ آن زبان را (که به غلط لهجه ترکی می خوانند) در زبان کنونی می توانیم بجوییم. بخشی از یک تحقیق و پژوهش از محقق و حافظ شناس بزرگ تبریزی، دکتر منوچهر مرتضوی درباره زبان آذربایجان و نحوه دگرگشت آن در ادامه تقدیم می شود:

«از مجموع تحقیقاتی که تاکنون در مورد زبان آذربایجان (اعم از زبان دیرین یا زبان کنونی) به عمل آمده است نتایج زیر گرفته می شود:

1ـ مردم آذربایجان در گذشته به زبانی که یکی از زبان های ایرانی (یا لهجه ای از لهجه های زبان ایرانی) بوده سخن می گفته اند و ما این زبان را «زبان آذری» می نامیم.

2ـ زبان آذری مثل زبان کنونی آذربایجان و بیش از آن، دارای لهجه های مختلف و متعدد بوده است.

3ـ به شهادت جغرافی نویسان و دانشمندانی چون یاقوت و مسعودی و ابن حوقل و مقدسی و ابن الندیم [و...] زبان دیرین مردم آذربایجان آذری یا پهلوی یا فارسی بوده است و از نوشته های این دانشمندان برمی آید که هر معنایی برای آذری قایل بشویم، در هر صورت جز شعبه ای از شعب زبان های ایرانی نبوده و نوشته های حمدالله مستوفی (در نزهت القلوب) نیز، اگر چه یادی از چند قصبه ی «ترک» یا «ممزوج» می کند، موید این است که زبان عموم مردم آذربایجان پهلوی و ایرانی بوده است.

4ـ گویندگان آذربایجان مثل شاعران دیگر نقاط ایران به فارسی دری شعر می گفته اند ولی گاهگاهی تفنن کرده، به زبان محلی و لهجه آذری شهر خود نیز شعر سروده اند و این اشعار، که نمونه های آن به لهجه ی آذری تبریز و اردبیل و مراغه (احتمالا) در دست است، با صرف نظر از تحریفاتی که به دست نساخ به عمل آمده و به فارسی دری نزدیکتر شده اند، نمونه زبان آذری یا زبان دیرین آذربایجان به شمار می روند. به عنوان نمونه ی اشعار آذری می توان از غزل همام تبریزی و یازده بیتی از شیخ صفی الدین و سه دو بیتی از اطرافیان شیخ و یک دو بیتی از ماما عصمت و یازده دو بیتی و سه غزل از کشفی و یک دو بیتی از یعقوب اردبیلی و یک دوبیتی از عبدالقادر مراغی یاد کرد.

5ـ چنان که اشاره کردیم زبان دیرین مردم آذربایجان آذری، از شعب زبان ایرانی بوده و همان طور که زبان کنونی آذربایجان دارای لهجه های متعدد است و زبان مردم تبریز یا زبان مردم اردبیل و مراغه از لحاظ طرز تلفظ و بعضی واژه های اختصاصی یا اصطلاحی تفاوت هایی دارد، زبان آذری نیز شعب متعدد داشته است و مردم شهرها و ده های آذربایجان به لهجه های گوناگون این زبان سخن می گفته اند و به نظر می رسد. اختلافی که بین لهجه های فرعی زبان کنونی آذربایجان وجود دارد معلول اختلافی باشد که بین لهجه های زبان دیرین مردم نقاط مختلف این سامان وجود داشته.

6ـ تسلط قوم مغول و حکومت ایلخانان در آذربایجان، برخلاف تصور گروهی که آن قوم را تغییر دهنده زبان ایرانی مردم آذربایجان و مروج زبان ترکی می دانند موجب تغییر زبان آذربایجان نبوده است و منطقا نیز نمی بایست تسلط قوم مغول که متکلم به زبان مغولی بودند موجب غلبه زبان دیگر (یعنی ترکی) بشود. چنین به نظر می رسد که تاثیر تسلط مغول از لحاظ زبان محدود به ورود مقداری لغات مغولی و اصطلاحات دیوانی، که در کتاب های دوره ی مغول و بعد از آن دیده می شود، بوده است و اگر تسلط مغول کمکی به غلبه و رواج زبان ترکی کرده باشد جز این نخواهد بود که مسلما تسلط قوم مغول که از هر حیث به ترکان نزدیک تر از ایرانیان بودند بر نفوذ ترکان و اهمیت زبان آنان افزود و عوامل ایرانی را که در برابر توسعه تدریجی زبان اقلیت نیرومند ترک در این سرزمین مقاومت می کردند، تضعیف کرد و به طور غیر مستقیم زمینه مساعد و مناسبی برای نفوذ و توسعه زبان بیگانه ایجاد کرد.

7ـ مقارن تشکیل سلسله صفویان، زبان ترکی در آذربایجان جانشین زبان آذری شد و رسمیت زبان ترکی در دربار صفویه و نفوذ و تقرب ترکان در پیشگاه سلطان صفوی و عوامل دیگر موجب شد که زبان ایرانی مردم این سامان جای خود را به زبان بیگانه ترکی بسپارد.

8ـ اگر «اصطلاحات و عبارات اناث و اعیان و اجلاف تبریز» که در چهارده فصل پایان رساله مولانا روحی انارجانی آمده مربوط به آغاز سده یازدهم هجری باشد، معلوم می شود که تا زمان سلطان محمد خدابنده و حمزه میرزای صفوی هنوز کار زبان آذری یکسره نشده بود و اناث و اعیان و اجلاف تبریز به زبان آذری سخن می گفتند، ولی البته این رساله باید با دقت کامل مورد تحقیق قرار گیرد و از لحاظ «زبان شناسی» و «مقایسه با آثار دیگری از زبان آذری که در دست است» و هم چنین «از این لحاظ که آیا در زمان تالیف رساله، مردم تبریز به همین زبان سخن می گفته اند یا این که این زبان مربوط به زمان های گذشته است» بررسی شود.

9ـ اگر چه زبان آذربایجان عوض شده و در عهد سلاطین صفوی که بانی وحدت سیاسی و مذهبی ایران بودند، آسیبی بزرگ به وحدت زبان ایران وارد آمد ولی زبان آذری یک باره و سراسر از بین نرفت. بلکه مواد لفظی و معنوی زبان دیرین آذربایجان در زبان کنونی باقی است و زمینه ایرانی زبان آذری در زبان کنونی آذربایجان کاملا جلوه گر می باشد.

10ـ در زبان کنونی آذربایجان واژه های آذری و فارسی (به طور کلی ایرانی) فراوان است وتقریبا همه ی نام های پیشه ها و اصطلاحات کشاورزی و دامداری و خانه داری و صدی هشتاد اعلام جغرافیایی و اسامی امکنه ی آذربایجان، ایرانی و فارسی می باشد و لغات ترکی زبان آذربایجان بیش از سی درصد مجموع لغات این زبان را شامل نیست.

11ـ علاوه بر واژه ها و اصطلاحات ایرانی (آذری و فارسی) که در زبان کنونی آذربایجان وجود دارد بسیاری از تعبیرات و امثال مستعمل در زبان کنونی آذربایجان ترجمه ی تعبیرات و امثال و ترکیبات فارسی (به طور کلی ایران) می باشد.

12ـ چون اکثر مواد لفظی و معنوی زبان کنونی آذربایجان، ایرانی است و در حقیقت زبان کنونی آذربایجان از قالب ترکی و مواد ایرانی (آذری، فارسی، عربی مستعمل در فارسی) و ترکی (که چنان که گفتیم بیش از سی درصد مجموع مواد زبان را شامل نیست) تشکیل یافته است زبان فعلی آذربایجان با زبان ترکی اصیل اختلافات فراوانی دارد تا جایی که زبان آذربایجان برای ترکان و زبان ترکی برای مردم آذربایجان کاملا مفهوم نیست و بهتر است این زبان را زبان «آذری جدید» یا «ترکی آذری» یا «زبان کنونی آذربایجان» بنامیم نه « زبان ترکی» چنان که به غلط مصطلح است.

13ـ علاوه بر مواد لفظی و معنوی ایرانی که در زبان کنونی آذربایجان وجود دارد، و یادگار زبان دیرین این سرزمین و نماینده ی این حقیقت می باشد که قالب و استخوان بندی زبان فعلی (قالب و استخوان بندی ترکی) بر زبان اصلی و بومی مردم آذربایجان تحمیل شده است، هنوز گروهی از مردم آذربایجان به زبان هایی که از شعب زبان ایرانی به شمار می روند سخن می گویند (زبان هرزنی و کرینگانی و خلخالی) ولی ذکر این نکته خالی از فایده نیست که بعضی از زبان شناسان در این که این لهجه ها را بتوان از بقایای زبان آذری دانست تردید دارند.

Ishighli News Agency / آژانس خبری تحلیلی ایشیقلی