چهارشنبه, 28 آذر 1397
اخبار داغ :

آخرین اخبار

ادامه تجمع خانواده های شهدای قره باغ در باکو

ادامه تجمع خانواده های شهدای قره باغ در باکو

ارسال اسلحه آمریکایی از طریق بلغارستان برای ارمنستان

ارسال اسلحه آمریکایی از طریق بلغارستان برای ارمنستان

دیدار وزیر دفاع ترکیه از قطر

دیدار وزیر دفاع ترکیه از قطر

ترکیه و قطر دوست روزهای دشوار یکدیگر هستند

ترکیه و قطر دوست روزهای دشوار یکدیگر هستند

روحانی به ترکیه سفر می‌کند

روحانی به ترکیه سفر می‌کند

آغاز همکاری‌های دانشگاه FHM با دانشگاه ارومیه

آغاز همکاری‌های دانشگاه FHM با دانشگاه ارومیه

خروش پائیزی رودخانه‌ها به سمت دریاچه ارومیه

خروش پائیزی رودخانه‌ها به سمت دریاچه ارومیه

افزایش قیمت برخی کالاها «خودتحریمی» است

افزایش قیمت برخی کالاها «خودتحریمی» است

ادامه قلع و قمع شبانه درختان تبریز + تصاویر

ادامه قلع و قمع شبانه درختان تبریز + تصاویر

ایستگاه‌های ۱ و ۲ خط دو مترو تبریز در اولویت اجرایی

ایستگاه‌های ۱ و ۲ خط دو مترو تبریز در اولویت اجرایی

شهرک صنعتی مشترک بین منطقه آزاد ماکو با ترکیه

شهرک صنعتی مشترک بین منطقه آزاد ماکو با ترکیه

تیراختور، نیم فصل دوم با استوکس!

تیراختور، نیم فصل دوم با استوکس!

اردوغان: مثنوی بزرگترین هدیه مولانا به بشریت است

اردوغان: مثنوی بزرگترین هدیه مولانا به بشریت است

آمادگی آنتالیا برای استقبال از سال نو + تصاویر

آمادگی آنتالیا برای استقبال از سال نو + تصاویر

معرفی شرکت های ترکیه به سرمایه گذاران قطری

معرفی شرکت های ترکیه به سرمایه گذاران قطری

عذرخواهی سرهنگ آمریکایی از ارتش ترکیه

عذرخواهی سرهنگ آمریکایی از ارتش ترکیه

علی اف: سلاح های جدید برای مناقشه قره باغ می خریم

علی اف: سلاح های جدید برای مناقشه قره باغ می خریم

احتمال وجود ذخایر نفت و گاز در آذربایجان شرقی

احتمال وجود ذخایر نفت و گاز در آذربایجان شرقی

برای خودرو و لوازم خانگی و پوشاک برنامه داریم

برای خودرو و لوازم خانگی و پوشاک برنامه داریم

داستان پیدا شدن پسربچه ای در باسمنج

داستان پیدا شدن پسربچه ای در باسمنج

سند چشم‌انداز اورمیه ۲۰۲۰ تدوین شد

سند چشم‌انداز اورمیه ۲۰۲۰ تدوین شد

به بودجه سال آینده ردیف “رِشوه” را هم اضافه کنید!

به بودجه سال آینده ردیف “رِشوه” را هم اضافه کنید!

قول وزیر جدید بر اتمام آزادراه تبریز به سهند

قول وزیر جدید بر اتمام آزادراه تبریز به سهند

بازیکنان انتقالی از ماشین به تیراختور

بازیکنان انتقالی از ماشین به تیراختور

نمایشگاه لباس نظامی سربازان سلجوقی در قونیه

نمایشگاه لباس نظامی سربازان سلجوقی در قونیه

تولید محصولات نظامی در آذربایجان ۳۳ برابر شده است

تولید محصولات نظامی در آذربایجان ۳۳ برابر شده است

برخورد تند پلیس باکو با خانواده شهدای قره باغ

برخورد تند پلیس باکو با خانواده شهدای قره باغ

کشف بقایای آمفی تئاتر 2400 ساله در ازمیر ترکیه

کشف بقایای آمفی تئاتر 2400 ساله در ازمیر ترکیه

قره‌باغ در سال ۲۰۱۸؛ جنگ، صلح یا اندکی تعادل

قره باغ

ایشیقلی نیوز: در پایان سال ۲۰۱۷، روند مذاکره برای حل و فصل مناقشات قره باغ به طور قابل توجهی تشدید شد.

در ماه اکتبر، نشست سرکسیان و علی یف، رؤسای جمهوری ارمنستان و آذربایجان، در ژنو برگزار شد که طرفین پس از گذشت یک سال و سه ماه، به میز مذاکره بازگشتند.

مذاکرات: کمیّت و کیفیت

به گزارش مرکز فرهنگی قفقاز به نقل از موسسه بین المللی مطالعات دریای خزر،در پایان سال ۲۰۱۷، روند مذاکره برای حل و فصل مناقشات قره باغ به طور قابل توجهی تشدید شد. در ماه اکتبر، نشست سرکسیان و علی یف، رؤسای جمهوری ارمنستان و آذربایجان، در ژنو برگزار شد که طرفین پس از گذشت یک سال و سه ماه، به میز مذاکره بازگشتند. در ماه نوامبر در مسکو، روسای گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا با نعلبندیان و مامدیارف وزرای خارجه دو کشور قفقازی ملاقات کردند. کمی بعد از آن، سرگی لاورف، وزیر امور خارجه روسیه، به باکو و ایروان سفر کرد. هرچند سفر وزیر امور خارجه روسیه به طور رسمی به ۲۵ امین سال برقراری روابط دیپلماتیک میان روسیه و ارمنستان و آذربایجان اختصاص یافته بود، اما احتمالا مسئله حل و فصل مسالمت آمیز قره باغ، موضوع اصلی این سفر بوده است. در نهایت، در ماه دسامبر، ملاقات دیگری بین نعلبندیان و مامدیارف برگزار شد. با این حال، فاصله مابین این جلسه و مذاکرات قبلی دو وزیر، اندک بود. آنها پیش از این، در سپتامبر ۲۰۱۷ و در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک دیدار کردند.

با وجود این، تعداد ملاقلات ها و بیانیه ها هنوز به راه حل های کیفی و عملی برای حل و فصل این اختلافات قومی و سیاسی چندین ساله نینجامیده است. در سال ۲۰۱۸، مناقشه قره باغ همچنان جدی ترین مشکل امنیتی قفقاز جنوبی باقی خواهد ماند. طرفین مناقشه آماده سازش در مورد تمامی مسائل موجود (وضعیت آینده قره باغ، پایان اشغال مناطق پیرامون منطقه خودمختار سابق قره باغ و بازگشت آوارگان) نیستند. همچنین انتظار نمی رود که ایده های جدید و موثری برای حل و فصل این مناقشه در کوتاه مدت وجود داشته باشد. در واقع، تمامی ابتکارات نسبتا مهم از قبیل بسته طرح ها یا طرح مرحله ای، ایده یک دولت مشترک یا تبادل اراضی قبلا اعلام شده است. نوامبر ۲۰۱۷، ده سال از زمان تشکیل «اصول مادرید» که شامل مفاد اصلی حل و فصل صلح بود سپری شد. در ژوئیه ۲۰۰۹، نسخه به روز شده ای از «اصول زیربنایی» منتشر شد که روسای گروه مینسک بر اساس آن توصیه کردند که طرفین مناقشه «به توافق برسند». با این حال، در تمام این مدت، طرفین حتی کوچکترین اقدامی برای اجرای پارامترهایی که توسط دیپلمات های میانجی به باکو و ایروان پیشنهاد شده بود، انجام ندادند. بنابراین، «اصول روزآمد مادرید» همچنان در حد حرف باقی مانده و الگوریتم مؤثری برای رسیدن به صلح نمی باشد.

پاندول قره باغ

بن بست دیپلماتیکی که در روند حل و فصل بحران قره باغ ایجاد شده، چالشی جدی برای امنیت اوراسیا است. با این حال، با حساسیت بیشتر این وضعیت، وخامت اوضاع در خطوط تماس طرفین مناقشه، به طور مرتب شدت می یابد. آتش بسی که در ماه می ۱۹۹۴ برقرار شد، در عمل، رعایت نشد. و به همین دلیل درست نیست که مناقشه قره باغ را مناقشه ای «منجمد و مسکوت» درنظرگرفت. در سال ۲۰۱۷، چندین انفجار و درگیری مسلحانه میان طرف های مناقشه روی داد. گسترده ترین حوادث در شب ۲۴ فوریه و ۲۵ فوریه، ۱۵-۱۷ می، ۱۶-۱۷ ژوئن، ۴ و ۷ جولای، ۱۹ اکتبر روی داده بود. در آوریل ۲۰۱۷ اولین سالگرد «جنگ چهار روزه» که پس از به اجرا گذاشتن موافقتنامه آتش بس دائمی در تاریخ ۱۲ مه سال ۱۹۹۴، گسترده ترین رویارویی نظامی دو طرف در خط تماس بود، برگزار شد. اغراق نیست اگر بگوییم تمام سال گذشته در انتظار تکرار احتمالی این حوادث سپری شد. با این حال، دومین «جنگ چهار روزه» روی نداد.

حوادث نظامی در خط تماس مرتبا با دور جدید مذاکرات صلح متناوب می شد. هشت روز پس از مذاکرتی که با حضور روسای گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا و وزرای خارجه ارمنستان و آذربایجان، «در حاشیه» کنفرانس امنیتی مونیخ برگزار شد، درگیری های فوریه روی داد. بلافاصله پس از نشست کاری وزرای خارجه روسیه، آذربایجان و ارمنستان در مسکو، تشدید و وخامت اوضاع در ماه می حادث شد. تیرگی اوضاع در ماه ژوئن هم وضعیت خاصی بود. این اتفاق قبل یا بعد از دیدارهای منطقه ای مرسوم روسای گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا رخ نداد، اما با فاصله کوتاهی از سفر آنها حادث شد.

درگیری های جولای در بسیاری جهات با الگوریتم مشابهی در حال گسترش بود. در ۳ جولای ۲۰۱۷ دیپلمات های کشورهای میانجی در وین جلسه ای با حضور اعضای گروه داشتند (که در حقیقت، برای ارائه نتیجه سفر منطقه ای خود بوده است). گزارش روسای گروه مینسک به دلیل تدارک مأموریت غیررسمی وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان امنیت و همکاری اروپا در مورباخ اتریش برگزار شد. حوادث نظامی هم در قره باغ در۴ و ۷ جولای رخ داد. مذاکرات سرژ سرکسیان و الهام علی یف روسای جمهور ارمنستان و آذربایجان نیز در ۱۶ اکتبر برگزار شد. طبق ارزیابی روسای گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا، این مذاکرات «در فضای سازنده ای» برگزار شد. با این حال، سه روز پس از این نشست، دوباره در خط تماس طرفین مناقشه، درگیری ها شدت یافت.

بنابراین اوضاع قره باغ یادآور حرکت آونگ است. درگیری نظامی به تناوب برگزاری مذاکرات روی می دهد. در عین حال، حتی نقض آتش بس «جنگ چهار روزه» به برهم خوردن کامل روند مذاکرات نمی انجامد. در این رابطه رویدادهای سال ۲۰۱۶ ارزشی ندارد. اما با توجه به اوضاع و شرایط امروز، این وقایع، رویدادهای بی سابقه ای محسوب می شوند. با این حال، پیشتر (در مارس ۲۰۰۸، تابستان ۲۰۱۰، آگوست ۲۰۱۴) درگیری های مسلحانه در قره باغ با همین ارزیابی ها همراه شد، در آن زمان هم این رویدادها بی سابقه بود. با این حال، تعداد این حوادث هرساله افزایش یافت. در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۴، هلیکوپتر نظامی Ми-۲۴ارمنستان توسط نیروهای مسلح آذربایجان سرنگون شد (در این رویدا ۳ نفر کشته شدند). این اتفاق، اولین واقعه ای بود که از زمان امضای توافق آتش بس دائمی در می ۱۹۹۴ به سرنگونی یک بالگرد نظامی انجامید. در سال ۲۰۱۵ هم در آستانه برگزاری اجلاس سالیانه مجمع عمومی سازمان ملل یک رویارویی نظامی بزرگ، در قره باغ روی داد. در این اقدام مسلحانه، علاوه بر سلاح های پیاده نظام کالیبر بزرگ، خمپاره و موشک انداز، هویتزر و سیستم های توپخانه هم به کار گرفته شد. در شب ۸ تا ۹ دسامبر ۲۰۱۵ نیز در خط تماس دو طرف از تانک استفاده شد. حوادثی که در دسامبر ۲۰۱۵ روی داد، اولین مورد به کارگیری از این نوع سلاح ها در این مناقشه طی ۲۱ سال بود. علاوه بر این، فعال شدن گروه های جاسوسی خرابکار هم در این زمان، شایان ذکر است.

با این حال، وزرا یا روسای جمهور، هر بار، البته پس از وقفه های معین، پشت میز مذاکره می نشستند و به بحث وگفتگو پیرامون شرایط حل و فصل اوضاع می پرداختند، هرچند این مذاکرات نتیجه خاصی دربرنداشت. به احتمال زیاد، در سال ۲۰۱۸ این خط مشیء ادامه خواهد یافت. بحث پرمضمون پارامترهای تعیین شده در «اصول زیربنایی» بعید به نظر می آید. دور جدید مذاکرات، همانند گذشته، «ناجی» روند صلح خواهد شد. به احتمال زیاد پس از جلسه بعدی «در یک فضای سازنده»، حوادث نظامی جدیدی روی خواهند داد که ارزش دیدارهای دیپلماتیک را به صفر می رسانند. در عین حال، تخریب کامل روند صلح نیز بعید است.

دورنمای ژئوپلتیک: نه صلح، نه جنگ

معمولا در آثار نویسندگان غربی که به مسئله قره باغ اختصاص یافته، رکود در مذاکرات به عنوان مهم ترین پیش شرط برای «انجماد و توقف» کامل مناقشه و روی آوردن ارمنستان و آذربایجان به جنگ درنظر گرفته می شود. در این میان، درحقیقت، اکنون بیش از دو دهه است که طرفین بین صلح و جنگ قرار دارند. این بی ثباتی هم پایدار شده است. اما راز حفظ و پابرجایی «پاندول قره باغ» در طول این دوره طولانی چیست؟ و چرا این روند احتمالا در سال ۲۰۱۸ حفظ خواهد شد؟

نخست آنکه، ارمنستان و آذربایجان از برتری نظامی تعیین کننده ای برای درهم کوبیدن حریف برخوردار نیستند. امروزه ایروان در شرایطی نیست که به برهم زدن وضعیت موجود علاقمند باشد. ارمنستان به عنوان متحد روسیه در سازمان امنیت دست جمعی و کشوری که از مسکو تسلیحات را با تخفیف قابل توجهی دریافت می کند، حتی در صورت عدم به رسمیت شناختن رسمی جمهوری قره باغ از جانب روسیه، از زیرساخت های اجتماعی و امنیتی آن حمایت می کند.

آذربایجان حفظ وضع موجود فعلی را غیرقابل قبول می داند و بر توان اقتصادی و نظامی خود می افزاید. با این حال، باکو نیز به دلیل عدم برتری قابل توجه نسبت به حریف به یک جنگ طولانی علاقمند نیست، حمله برق آسا در قره باغ نیز همانطور که وقایع آوریل ۲۰۱۶ نشان داد، مشکل ساز است. مسئله دیگر تمایل آذربایجان به حفظ بی ثباتی در خط تماس و استفاده از عامل نظامی به عنوان یک ابزار تکمیلی در مذاکرات است. با این حال، چنین چیزی با محدودیت های زیادی همراه است. از یک سو، این اقدام مواضع طرف ارمنی را شدیدتر خواهد کرد، و از سوی دیگر موجب بدنامی آذربایجان در میان دیپلمات های کشورهای میانجی که دیگر به خود باکو چندان علاقمند نیستند خواهد شد.

دوم آنکه، مناقشه ارمنستان و آذربایجان، برخلاف رویارویی در دنباس و اوضاع آبخازیا و اوستیای جنوبی نه در روسیه و نه در غرب، به عنوان عرصه ای برای رویارویی مسکو و واشنگتن در نظر گرفته نمی شود. برعکس، نمایندگان گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا همواره تأکید می کنند که علی رغم اختلافات اساسی در طیف وسیعی از مسائل، در حل و فصل مسئله قره باغ هم عقیده هستند. در نتیجه، طرفین درگیر در مسئله قره باغ، امکانی برای چرخش اوضاع به امید حمایت از جانب «قدرت های بزرگ» مخالف یکدیگر ندارند. امتناع از مذاکرات و یا عقیم گذاشتن آنها، ایروان و باکو را همزمان هم در مقابل مسکو و هم در مقابل واشنگتن قرار خواهد داد. این یک وضعیت منحصر به فرد در فضای پساشوروی است! اما عمدتا به عنوان یک عامل بازدارنده در مسیر جنگ عمل می کند.

سوم، آنکه امروزه هیچ دلیلی برای این تصور وجود ندارد که روسای گروه مینسک یا اعضای ذی نفع ویژه این گروه (ترکیه)، و همچنین همسایگان با نفوذ آنها (ایران)، برای گشایش نهایی «گره قره باغ » حاضر به انعقاد برخی معاملات ژئوپولیتیک باشند. در خصوص روسیه، فرانسه و امریکا (سه کشوری که رئیس گروه مینسک هستند)، مشارکت گزینشی، شرط کافی برای اعتماد بین طرفین نیست. فقدان چنین عاملی مانعی برای اعمال فشار مشترک بر طرفین مناقشه، در جهت وادارکردن آنها به مصالحه است. این امر نهایتا فقط دو طرف را از لغزش به سمت جنگ بازمی دارد.

در سال های اخیر در مطبوعات آذربایجان و ارمنستان بحث های پیرامون «طرح لاوروف» بسیار محبوب شده است (این بحث ها درباره مجبورشدن احتمالی ایروان برای سازش در مورد مناطق پیرامون منطقه خودمختار سابق قره باغ برای تحت فشار قراردادن باکو برای پیوستن به اتحادیه اقتصادی اوراسیا است). پس از مذاکرات ولادیمیر پوتین و رجب طیب اردوغان در سوچی در اکتبر سال ۲۰۱۴، این مذاکرات نیروی محرکه جدیدی پیداکرد، چراکه آنها امکان دستیابی به راه حلی خاص در رابطه با قره باغ را (به عنوان بخشی از یک «بسته» فرضی که شامل خاورمیانه هم خواهد بود) با بهبود روابط مسکو و آنکارا میسر می دانستند.

در واقع، این «طرح» که به طور گسترده در رسانه ها مورد بحث قرار می گیرد، به طور رسمی در هر کجا منتشر نمی شود. افزون براین،ایران، برخلاف روسیه، غرب و ترکیه، با احساس خطر از بین المللی شدن حل و فصل صلح آمیز و حضور احتمالی نیروهای حافظ صلح بین المللی در مرزهای شمالی خود (که برخی از آنها ممکن است آمریکایی باشند) «اصول زیربنایی» را نمی پذیرد.

چنین اقدامی هیچ برد و فایده ای برای مسکو به همراه نداشت و صرفا ارمنستان را «در این مقطع زمانی» [از روسیه] دور می کرد، و موجب تقویت بردار غربگرایی آن می شد. اما، هم زمان موجب توقف شراکت و همکاری های حمل و نقل و انرژی آذربایجان با ترکیه، اتحادیه اروپا و آمریکا که برای سال ها تنظیم شده است نمی گردید. در بهترین حالت، تعارض بین بردار اوراسیایی و همان «قرارداد قرن» که شرکت های نفتی پیشرو غربی در آن شرکت دارند باقی می ماند. همچنین بعید نبود که آنها بتوانند به سرعت بر مسکو پیروز شوند.

ایران، برخلاف روسیه، غرب و ترکیه، با احساس خطر از بین المللی شدن حل و فصل صلح آمیز و حضور احتمالی نیروهای حافظ صلح بین المللی در مرزهای شمالی خود (که برخی از آنها ممکن است آمریکایی باشند) «اصول زیربنایی» را نمی پذیرد. در نتیجه، تهران موضع محکمی داشته و در واقع هدف اصلی آن، حفظ وضع موجود فعلی و راه حل صلح آمیز بدون تلاش برای تسریع بخشیدن به آن است.

هیچ دلیلی برای این تصور وجود ندارد که در سال ۲۰۱۸ برخی از شرایط فوق الذکر همزمان موثر نباشند. طرفین مناقشه علاقه ای به امتناع از طرح های حداکثری و جستجوی فرمول های سازش ندارند. با این حال، علاقه ای هم به مذاکرات پرمضمون مشاهده نمی شود. با این حال، آنها از منابع کافی برای حل مشکل خود برخوردار نیستند. بازیگران خارجی از تشدید این درگیری ها بیم دارند و (به دلایل مختلف) خواهان آن نیستند، اما آنها نیز از ظرفیت کافی برای رسیدن به اجماع برای اجبار ایروان و باکو به صلح برخوردار نیستند. این امر تا حد زیادی به خاطر این است که مسئولیت درگیری و همچنین مسئولیت پیداکردن راهی برای خروج از بن بست فعلی بین طرفین تقسیم می شود.

با وجود این، در اینجا تصویر مطلوبی نمی تواند وجود داشته باشد. شرط مهم برای تشدید مجدد این درگیری، نقض مداوم رژیم آتش بس است که می تواند به «افزایش» یک سری از حوادث رو به گسترش بیانجامد. طرفین مناقشه (به ویژه آذربایجان که خود را بازنده می داند و به همین دلیل به برهم زدن وضع موجود بیشتر علاقمند است) با عدم اراده برای دستیابی به مصالحه سیاسی، می توانند نسبت به «آزمودن» حریف ابراز علاقه کنند که دلیلی برای نقض آتش بس به وجود خواهد آورد.

بنابراین، سال ۲۰۱۸ محتمل ترین سناریو در قره باغ «پویایی وضع موجود» خواهد بود، که در آن، به دلیل نقض رژیم آتش بس تهدید به تشدید درگیری جدید به طور مستمر باقی خواهد ماند، با این حال، به احتمال زیاد بعید است که این مناقشه به سمت و سوی وقوع جنگ کشیده شود. مذاکرات و حوادث نظامی به تناوب صورت خواهند گرفت، اما توقف کامل روند صلح بعید است. این امر گویای آن است که حل وفصل این درگیری مزمن در سال ۲۰۱۸ نیز دور از انتظار است. (البته اگر منظور از این حل وفصل، دستیابی به یک مصالحه جامع باشد و نه شکست یکی از طرفین مناقشه).

نویسنده: سرگی مارکدانف، دانشیار گروه مطالعات منطقه ای خارجی در سیاست خارجی دانشگاه دولتی علوم انسانی روسیه و کارشناس موسسه ریاک

منبع: شورای امور بین الملل روسیه (ریاک)

Ishighli News Agency / آژانس خبری تحلیلی ایشیقلی

اضافه کردن نظر

نام :

ایمیل :

پیگیری نظرات