شنبه, 29 شهریور 1399

آخرین مقالات

شاهنامه در میان ارمنیان

شاهنامه در میان ارمنیان

سخنرانی استاد یحیی ذکا درباره؛ زبان دیرین آذربایجان

سخنرانی استاد یحیی ذکا درباره؛ زبان دیرین آذربایجان

عهدنامه های گلستان و ترکمانچای و جدایی بخش هایی از ایران ...

عهدنامه های گلستان و ترکمانچای و جدایی بخش هایی از ایران ...

نگاهی کوتاه به معنی قوم گرایی و ملی گرایی و سود و زیان آنها

نگاهی کوتاه به معنی قوم گرایی و ملی گرایی و سود و زیان آنها

چه کسانی کوروش را ذوالقرنین می دانند؟

چه کسانی کوروش را ذوالقرنین می دانند؟

گوشه‌ای از جنایت ترکان عثمانی در تبریز؛ بر اساس مشاهدات ...

گوشه‌ای از جنایت ترکان عثمانی در تبریز؛ بر اساس مشاهدات ...

پیشینگی نام ایران

پیشینگی نام ایران

مورخ ترک درباره زبان آذربایجان چه گفته است؟

مورخ ترک درباره زبان آذربایجان چه گفته است؟

خشم ایرانیان از پیمان نامه ننگین ترکمنچای و کشتن الكساندر ...

خشم ایرانیان از پیمان نامه ننگین ترکمنچای و کشتن الكساندر ...

گوشه‌ای دیگر از جنایت‌های ترکان عثمانی در تبریز

گوشه‌ای دیگر از جنایت‌های ترکان عثمانی در تبریز

تاملی بر سیاحت‌نامه اولیا چلبی درباره؛ ماکو، قره‌باغ و ...

تاملی بر سیاحت‌نامه اولیا چلبی درباره؛ ماکو، قره‌باغ و ...

زبان آذری پهلوی زبان پیشین آذربایجان

زبان آذری پهلوی زبان پیشین آذربایجان

تاملی بر تبار و دودمان صفویان

تاملی بر تبار و دودمان صفویان

بازبینی دیدگاه زهتابی درباره سومری‌ها / زبان سومری ارتباطی ...

بازبینی دیدگاه زهتابی درباره سومری‌ها / زبان سومری ارتباطی ...

تاملی بر زبان پیشین آذربایجان؛ زبانی که در

تاملی بر زبان پیشین آذربایجان؛ زبانی که در "کرینگان" هنوز ...

محمد امین ریاحی مردی برای ایران از دیار آذربایجان

محمد امین ریاحی مردی برای ایران از دیار آذربایجان

آخرين روزهاى زندگى لطفعلى خان زند

آخرين روزهاى زندگى لطفعلى خان زند

چرا مردم قراردادهای بد را با صفت «ترکمنچای» خطاب می‌کنند؟!

چرا مردم قراردادهای بد را با صفت «ترکمنچای» خطاب می‌کنند؟!

شاعران پارسی گوی آذربایجان / محمد عصّار تبریزی شاعر قرن ...

شاعران پارسی گوی آذربایجان / محمد عصّار تبریزی شاعر قرن ...

معلم دنیای سکوت؛ جبار باغچه‌بان

معلم دنیای سکوت؛ جبار باغچه‌بان

پل های دوستی ارس و سد خداآفرین و فرصتی که به هدر می رود / ...

پل های دوستی ارس و سد خداآفرین و فرصتی که به هدر می رود / ...

تبارشناسی نام

تبارشناسی نام "ترکیه"

شواهد موجود در اثبات

شواهد موجود در اثبات "دگرگشت زبان آذربایجان"

اسامی ایرانی بر روی مردان و زنان ارسباران

اسامی ایرانی بر روی مردان و زنان ارسباران

تاملی بر کتاب؛ تاریخ فتوحات مغول

تاملی بر کتاب؛ تاریخ فتوحات مغول

نگاهی گذرا به آثار علمی و ادبی عبدالعلی کارنگ

نگاهی گذرا به آثار علمی و ادبی عبدالعلی کارنگ

تاملی بر زندگی و اشعار ملا محمد فضولی

تاملی بر زندگی و اشعار ملا محمد فضولی

با اسم رمز

با اسم رمز "فاجعه خوجالی" صورت گرفت / نمادسازی اسرائیل برای ...

شاهنامه در میان ارمنیان

شاهنامه در میان ارمنیان

شاید بتوان گفت هیچ ملتی به اندازه ارمنیان، با ملت ایران شباهت فرهنگی ندارند. این شباهت در دوران باستان بسیار بیشتر بود و ایرانیان و ارمنیان اشتراکات بسیاری از جمله در دین و اساطیر و ادبیات داشتند.

ایشیقلی نیوز: شاهنامه اثری است که به اساطیر و تاریخ ایرانیان پرداخته است و می توان آن را یک مجموعه دستچین شمرد و معروف ترین شخصیت آن رستم است. آنچنان که گرجی ها ترجمه گرجی شاهنامه را رستمیانی می خوانند.

اما پیش از آنکه شاهنامه سروده شود انعکاس داستان های شاهنامه را می توان در آثار تاریخی و ادبی ارمنی دید. "موسس خورناتسی"، مورخ ارمنی سده پنجم در کتاب خود از رستم و اژداهاگ بیوراسب و فریدون سخن می گوید. بین گرجی ها نام های رستم و سهراب و تهمورث و لهراسب و... با تلفظ خود آنها رایج است و چندین پادشاه گرجی از این نام ها داشتند. مانند: تیموراز، لوارساب، رُستُم، زُواراب. "سبئوس" در مورد خسرو و شیرین و سرزمین اساطیری ایرانیان در شرق سخن می گوید. و "گریگور ماگیستروس" نیز به داستان های رستم و اسفندیار و اژداهاگ پرداخته است. اما اولین بار "کنستانتین یرزنکاتسی" از شاهنامه منظوم در ادبیات ارمنی در قرن سیزدهم سخن می گوید. یعنی دو سه قرن پس از فردوسی و این یعنی شاهنامه پیش از این به ارمنی ترجمه شده بود.(1)

"موسی خورنی" که کتاب خود را به درخواست "ساهاک باگراتونی" مرزبان ساسانی ارمنستان نوشته است، فصلی جدا در مورد افسانه های ایرانی دارد و از اژداهاگ بیوراسب سخن می گوید و پنج قرن پیش از فردوسی، در ذیل تشابه پهلوان ارمنی «دورک آنگغ» از رستم سگزی یاد کرده و می گوید: پارسیان معتقدند که «رستم ساگچیک» به اندازه یکصد و بیست پیل قدرت داشت. درواقع این اولین یادکرد از رستم در تاریخ است.

همچنین "گریگور ماگیستروس" پاهلاوونی که در قرن یازدهم زندگی می کرد در نامه های خود از رستم و سفر او به مازندران و درگیری او با اژدها سخن گفته و برخلاف فردوسی از محل درگیری یاد کرده و می گوید در نزدیکی کوه داباواند (دماوند) رخ داده است. او همچنین به روایت جنگ های رستم و اسفندیار پرداخته است و از اسفندیار به صورت اسپاندیار یاد کرده است که سابقا ارمنی ها از آن به صورت اسپاندارات و اسپاندیات برگرفته از اسپندیاد پهلوی استفاده می کردند. ماگیستروس نبرد رستم و اسفندیار را نیز در نزدیکی دماوند می داند.

"کنستانتین یرزنکاتسی" سخن از شاهنامه خوانی ارمنی ها در کلیساها می دهد که نشانگر آن است که در آن زمان شاهنامه به بخشی از ادبیات ارمنی تبدیل شده است. او حتی سخن از سرایش اشعار ارمنی با وزن شاهنامه می دهد. او می گوید که نقالان برای مردم داستان های شاهنامه را به زبان ارمنی می خواندند.

همچنین ارمنی ها از تراژدی سیاوش نیز اطلاع داشتند و و هنوز هم گُل قرمز را aryun shavarsharyun می خوانند که به معنای خون سیاوش است. سیاوش به ارمنی به صورت shavarsh تلفظ می شود.

نمود دیگر شاهنامه در ادبیات ارمنی، منظومه حماسی پهلوانان ساسون است که در آن شخصیت های خاندان پهلوانان سیستان در قالب شخصیت های ارمنی متبلور می شوند. در این اثر کاراکترهای داستان چند نسل پیش سر هم می آیند و داستان هایی مشابه با پهلوانان سیستان دارند.

شخصیت اصلی داستان یعنی ساسونتسی داوید(داوود اهل ساسون) شخصیتی مانند رستم دارد. خاندان پهلوانان ساسون از دو برادر به نام های ساناسار و باغداسار آغاز می شود و با مهر کوچک به پایان می رسد که مهر همچون کیخسرو و طوس و تنی چند از پهلوانان به درون کوهی می رود و ناپدید می شود اما همیشه زنده است. با این تفاوت که کیخسرو در بوران ناپدید شد و مهر در یک تخته سنگ.

این داستان که در آن مانند شاهنامه در کنار زنان دلاور و وفادار شاهد حضور زنان مکار نیز هستیم دارای شخصیت های مونثی همچون شاهدخت ارمنستان، خاندوت خانم، دقتسون تسام، تسووینار خانم و... است. همچنین در این داستان کاراکتری مشابه رخش وجود دارد که کورکیک جالالی(جلال کره) نام دارد که اسب داوید است و در جنگ ها شرکت دارد و مانند رخش با دشمنان مبارزه می کند. این داستان به میزانی هم نشانگر آثار بازمانده از دین ارمنستان در دوران مسیحی است ولی به شکلی عرفی عاری از عقاید مسیحی و کلا ادیان ابراهیمی است که نشان می دهد سروده مردم روستایی است و نه دربار. در این اثر شاه ارمنستان با عنوان شاه صلیب پرست و از خلیفه بغداد با عنوان خلیفه بت پرست بغداد یاد شده است. این موضوع نشانگر عدم محبوبیت دستگاه مذهبی در نزد سرایندگان داستان است.

سرایش این داستان به تاثیر از داستان های نقل شده شاهنامه در میان روستاییان می تواند مربوط به دو جنبش اجتماعی تندراکیان و پاولیکیان ارمنستان باشد که کمی پس از جنبش خرمدینان ایران ظهور کردند و عقایدی مشابه داشتند و در عین جنگ علیه مسلمانان، علیه کلیسا نیز مبارزه می کردند. خلیفه بغداد و ملک مصر نشانگر امرای مسلمان هستند. احتمالا کاراکترهای داستان هم رهبران جنبش در ساسون در غرب دریاچه وان بودند.

اما در سده های بعدی نیز شاعران نامی ارمنی همچون "خاچاتور کچارتسی" از سده چهاردهم و "هوانس یرزنکاتسی" از سده سیزدهم و "گریگور آغتامارتسی" در سده پانزدهم و اسقف "زاکاریا گنونیانتس" و "هواساپ سباستاتسی" در سده شانزدهم به شاهنامه پرداخته اند.

همچنین "سایات نووا" شاعر ارمنی سده های جدید هم در آثار خود رستم را سمبل قدرت و دلاوری می داند و در شعرهایش از قهرمانان شاهنامه یاد می کند و از رخش(اسب رستم) بهرام گور و فرهاد و شیرین یاد می کند. او در فتح دهلی توسط نادرشاه حضور داشت و بعدها به خدمت ایراکلی پادشاه گرجستان درآمد و طی حمله آقامحمدخان قاجار به تفلیس کشته شد.

Ishighli News Agency / آژانس خبری تحلیلی ایشیقلی

اضافه کردن نظر

نام :

ایمیل :

پیگیری نظرات